Τὸ ὄνειρο τοῦ τσοπάνου

Ήθελα να `μουν Λιάκουρα στού Παρνασσού τον ώμο,
να ζήσω χρόνια αμέτρητα, να ζήσω μιλιούνια,
να `χω το μάτι του αϊτού και του λαγού το άκου,
να διαλαλώ το τι θα δω χειμώνα καλοκαίρι
εδώ ψηλά στον Παρνασσό, εδώ ψηλά στο χιόνι.

Ήθελα και να γνώριζα των αγριμιών τη γλώσσα,
των σταυραετών, των γκιώνηδων, της άσπρης γερακίνας,
να κρένω μ’ όλα τα στοιχειά, κατεβατούς, βοριάδες,
και με τ’ αγριολούλουδα του Παρνασσού στολίδια.

Να δέχομαι στις πλάτες μου το παγωμένο χιόνι,
να ταγιαντάω στο βοριά, σ’ όλα τα μοχλοβόρια.

Να στήνω στον Καράχαλη ταμπούρι ατσαλένιο
και ν’ αγναντεύω τα χωριά, τους κάμπους την Αθήνα,
να λέπω τον Ελλήσποντο της Πόλης το μπουγάζι,
τον ήλιο με τα κάλλη του, σαν βγαίν’ απ’ τη φωλιά του.

Ν’ ακούω το γέρο έλατο, πώς σκάζει και βογγάει,
σαν τον χτυπάει ο βοριάς και τα στοιχειά της φύσης,
πώς ταγιαντάει κι ύστερα με δίχως κλαπατάρια,
πώς σέρνει απ’ τη ρίζα του στης μαύρης γης το χώμα.

Να βλέπω τσοπανόπουλα, να βλέπω τσελιγκάδες
την Άνοιξη σαν έρχονται από τα καμποχώρια,
πώς φτιάχνουν τα γιατάκια τους, πώς φτιάχνουν τα κονάκια,
πώς στένουνε τ’ απόσκια τους, πώς στένουν τους σταλούς τους,
τσελιγκοπούλες λυγερές, πώς παίζουν στα ρουμάνια
μ’ όμορφα τσελιγκόπουλα τα ξένοιαστα παιχνίδια.

Να δω το γέρο τσέλιγκα στη στρούγκα πώς αρμέγει,
να δω πώς πήζει το τυρί, πώς φτιάχνει ξηροτύρια,
πώς φτιάχνει με ξυνόγαλο τη νόστιμη μυτζήθρα.

Κι ύστερα στο γιατάκι του με κοφτερούς σουγιάδες,
πώς φτιάχνει κλειδοπίνακα και ξύλινες κουτάλες.

Να δω το γέρο τσέλιγκα σαν βγαίνει το φεγγάρι,
την τσελιγκίνα δίπλα του, τους γιους του τις νυφάδες,
πώς κάθεται στον έλατο μ’ αγγόνια και ξαγγόνια,
και λέει τραγούδια κλέφτικα, κλέφτικα παραμύθια,
να μολογάει για στοιχειά, για λάμνιες για θηρία,
κι όλοι να ακουρμάζονται με πόθο και λαχτάρα.

Κι απάνω στο μολόγημα τα βλέφαρα πώς κλείνουν
και πώς όλοι πλαγιάζουνε στο μαλακό γιατάκι.

Ήθελα να’μουν Λιάκουρα στού Παρνασσού τον ώμο
και να `βλεπα και να `λεγα, ποτέ να μην τα σώνω.

Μοιρολόι Μωραΐτικο (με φλογέρα)

Ἄς θυμηθοῦμε ἕνα ὅχι καὶ τόσο διαδεδομένο μοιρολόι ὄσο τὰ  ἀντίστοιχα Ἠπειρώτικα.

Πέρι τοῦ μεγάλου αὐτοῦ δεξιοτέχνη τῆς φλογέρας:

Μὲ ἐλπίδες γιὰ τὸ νέο ἔτος

Εἴθε ἡ νέα χρονιὰ νὰ γνωρίσει περισσοτέρους ἀναζητητὲς τῆς παραδόσεως. Ὥς ἀπάντηση στὰ "γλέντια" ποὺ τείνουν νὰ καταπνίξουν ὁτιδήποτε τὸ ὑγιὲς καὶ σεμνό δίδουμε τὸ παρακάτω ἀκατέργαστο γλέντι, στὴν στάνη ἑνὸς βοσκοῦ. Δὲν λείπουν φυσικὰ τὰ ἐκφυλιστικὰ στοιχεῖα ποὺ ἔχουν εἰσχωρήσει παντοῦ. Ὅμως αὐτὸ δὲν μειώνει τὶς ἀξίες ποὺ προβάλει τὸ βίντεο. Αὐθόρμητο λαϊκὸ πάθος γεμάτο ἔντονες ἀντιδράσεις γιὰ τὴν μουσική, ποὺ τηρεῖ ὅμως τὰ ὅρια τῆς σεμνότητος καὶ δὲν ἐκπίπτει σὲ γυφτοειδεῖς ἀντιδράσεις. Ὅπως παλιά... Οἱ παρευρισκόμενοι συμμετέχουν ἐνεργητικά, τραγουδοῦν, χορεύουν, παινεύουν μὲ τὴν ψυχή τους τοὺς μουσικοὺς, δὲν κάνουν τὰ ὑποκριτικὰ παλαμάκια ποὺ συνηθίζονται στὶς ἀστικὲς ἑκδηλώσεις. Οἰ μελωδίες εἶναι καθάρια ἑλληνικές, καὶ ὅλα τὰ ὄργανα χρωματίζουν καθοριστικὰ τὴν ἐκτέλεση, κανένα δὲν περιορίζεται σὲ κομπάρσο. Μάλιστα, τὸ πιὸ γνωστὸ ὄνομα τῆς παρέας, τὸ πρῶτο κλαρίνο, ἀφήνει συχνὰ καὶ τοὺς ἄλλους νὰ δημιουργήσουν καὶ δὲν προσπαθεῖ νὰ τοὺς ἐπισκιάσει ἐγωϊστικά.

Καλὴ ἀπόλαυση!

 

Ὁ χαμένος ἦχος

Ὁ Περικλῆς Γιαννόπουλος κάποτε ἔγραψε ἕνα δοκίμιο μὲ τίτλο "Ἑλληνικὴ γραμμὴ, Ἑλληνικό χρῶμα". Θὰ ἔπρεπε νὰ προσθέσει καὶ τὸν ἑλληνικό ἦχο!

Δῶσε τρεῖς νότες σὲ ἕνανἝλληνα περασμένων ἐποχῶν, τὸ ἴδιο καὶ σὲ ἕναν Ἄραβα, ἕναν Ἱνδό καὶ ἕναν Μογγόλο.Τὸ πείραμα ἔχει ἤδη γίνει καὶ λέγεται παράδοση. Οί τεχνικὲς δυσκολίες ποὺ ἀντιμετωπίζει ἕνας μὴ ἐπαγγελματίας ὀργανοποιός(θέμα ποὺ θὰ μελετηθεῖ μελλοντικά), τὰ ὕλικὰ τοῦ τόπου του, ἡ ἔμπνευση καὶ ὁ παλμός τῶν εἰκόνων τῆς πατρίδος του, καὶ κυρίως ἡ φυλετικὴ διαφοροποίηση γεννοῦν ἕνα ἐντελῶς διαφορετικό ὕφος καὶ ἠχόχρωμα, ὅλα αὐθεντικά ἐξίσου, ἀταίριαστα ὅμως μεταξὺ τους. Ἀταίριαστα, λόγω διαφορετικοῦ χαρακτῆρος, ὅπως τὸ κρασί μὲ τὴν μπῦρα, ὅπου ἡ ἀνάμιξη τους προκαλεῖ τὴν καταστροφὴ ἀμφοτέρων. Ἀλλοῦ ἀπολαμβάνει νὰ ἐμμένει ὁ Ἄραβας, ἀλλοῦ ὁ Ἕλλην ποιμὴν. Ὅ Ἄραβας θὰ παίξει πιὸ πολῦ μὲ τὰ μόρια, ὅ Ἔλλην θὰ ἀνεβοκατέβει γεμάτος ζωντάνια τὸν δρόμο του ὅπως εἶδε νὰ ἀνεβοκατεβαίνουν ἀέρινα ἀπόκρημνες πλαγιές τὰ ἐρίφιά του. Καὶ ὅταν θὰ τραγουδήσει θλιμμένα, πάλι θὰ σπάσει τὴν φωνή του μὲ τρόπο διαφορετικό.

Οἱ θεωρητικοὶ πάντα θὰ κυνηγοῦν τὰ γεγονότα καὶ θὰ ἀγωνιοῦν νὰ τὰ ἐξηγήσουν. Πρῶτα ὑπήρξε ὁ Ὅμηρος καὶ μετὰ ὀνοματίσαν τὰ φωνηεντικὰ πάθη, τὴν προσωδία κλπ. Ἔτσι καὶ τὶς διαφορές αὐτὲς ἀνάμεσα σὲ δύο λαοὺς, ποὺ ἀκόμη καὶ ὅταν χρησιμοποιήσουν ἴδιους δρόμους καὶ μουσικὰ συστήματα  δὲν παύουν νὰ εἶναι τὸσο ἔκδηλες, οἰ μουσικολόγοι θὰ δυσκολεύονται νὰ τὶς ἐξηγήσουν. Θὰ προτιμοῦν νὰ λένε ὅτι ἕνας ποὺ παίζει Ἠπειρώτικα μπορεῖ νὰ μεταπηδήσει μὲ εὐκολία στὴν τζᾶζ, λόγω τῆς πεντατονικῆς τους ὁμοιότητος!

Ὅταν χαθεῖ ὁ ἦχος χάθηκαν τὰ πάντα! Ἀκοῦστε τὴν Δεροπολίτισα ἐδῶ, ἀφοῦ ἀπολαύσετε τὴν καλύτερη ἐκτέλεση μοιρολογιοῦ(ἰδιαίτερα μνεῖα ἀξίζει στὰ δεύτερα φωνητικά ποὺ θυμίζουν γητεῖα). Κάντε τὴν ἴδια ἀναζήτηση μόνοι σας και μὲ τὸ "Δέλβινο" ποὺ ἀκολουθεῖ. Ἔπειτα ἀκοῦστε ἄλλες ἐκτελέσεις, καὶ παρατηρῆστε πόσο ξερές φαίνονται.

Πιστεύω ὅτι εἶναι κατανοητὸ πλέον τὶ σημαίνει χαμένος ἦχος! Καὶ δὲν παίζει κανέναν ρόλο ἡ τεχνολογία ἐδῶ. Ἀκοῦστε καὶ αὐτό καὶ θὰ διαλυθεῖ κάθε ἀμφιβολία.

Τὸ παράδειγμα μας ποὺ ἐπέβαλε τὸ κείμενο ὅμως δὲν ἀνήκει στὴν δική μας παράδοση. Θὰ δοθεῖ μία ἀπόδοση Ἰρλανδικοῦ ἀπὸ τὸν Ross Daly. Μία περίπτωση πασίγνωστη, ποὺ δυστυχῶς προωθεῖται ὦς ὑπόδειγμα. Πρόκειται γιὰ ἕναν ἐξαιρετικό καλλιτέχνη, μὲ τεράστια εὐαισθησία πάνω στὴν μουσική, καθῶς ἐπίσης καὶ διάθεση ἀναζήτησης. Ὅμως τέτοιες περιπτώσεις πρέπει νὰ εἶναι λίγες. Στὸ κάτω κάτω, ἄν ἦταν ὅλοι ἔτσι δὲν θὰ εἶχαν παραδόσεις νὰ μελετήσουν. Παρακάτω ἀποδίδει ἕνα τραγούδι τοῦ λαοῦ του, ἐντελῶς ἀλλοιωμένο ὅμως ὑφολογικά. Λογικά, θὰ πεῖ κάποιος, τὸ ἔκανε ἐπίτηδες, γιὰ νὰ δώσει τῆν προσωπικὴ του πινελιά μὲ βάση τὴν πορεῖα ποὺ ἔχει διαλέξει. Μὰ αὐτη ἀκριβῶς εἶναι καὶ ἡ ἔνδειξη γιὰ τὸν χαμένο γιὰ αὐτόν Ἰρλανδικό ἦχο! Τεχνικά μπορεῖ νὰ μιμηθεῖ τὸ ὕφος τὸ πατροπαράδοτο, ἀλλὰ προτιμεῖ νὰ τὸ φανταστεῖ καὶ νὰ τὸ παίξει ἀλλιῶς, ἀγνώριστο, δηλώνοντας ξεκάθαρα ὅτι πλέον ἀνήκει ἀλλοῦ. Ἡ ἐρμηνεῖα, λέξη ποὺ ἐπιβάλεται νὰ ἔχει τὸν δικό της χῶρο στὸ ἱστολόγιο μελλοντικά, δείχνει καὶ τὶ εἶσαι.

Μία μοναχικὴ ἐκτέλεση σκάρου μὲ συνοδεῖα τοῦ ἀγέρα

Σήκω Λενιῶ μου κι ἄνοιξε- Ξύπνα πουλάκι μ' τὸ πρωί- Ἄσπρα μου πουλιά.

 Ὁ σκάρος εἶναι ἐμπνευσμένος ἀπὸ τὴν φύση, ἀπὸ τὸν ἄνεμο καὶ τὶς μελωδίες τῶν πουλιῶν. Δὲν θὰ ἦταν ὑπερβολὴ νὰ ποῦμε ὅτι ἀποτελεῖ θεμέλιο λίθο τῆς παραδοσιακῆς μουσικῆς τοῦ Ἠπειρωτικοῦ κορμοῦ τῆς Ἑλλάδος. Πάνω του πατοῦν καὶ κτίζονται ὅλα τὰ ὑπόλοιπα μέρη τοῦ τραγουδιοῦ, τὸν μιμοῦνται ἕνα ἕνα τὰ ὄργανα, μὲ τὶς ἰδιαιτερότητές του τὸ καθένα. Καὶ ἔτσι λαμβάνει μέρος ἡ μαγεία.


Τὸ παρακάτω εἶναι ἕνα ἀπόσπασμα ἀπὸ τὰ ἐλάχιστα ἀληθινῶς παραδοσιακὰ γλέντια ποὺ γίνονται σήμερα. Ἡ τριανδρία Κοτσίνης, Μπόνιας καὶ Σερμπεζὴς ἀποτελοῦν ἡλιαχτίδα γιὰ τὴν μουσικὴ παράδοση σήμερα, μὲ σοβαρὲς ἐρμηνεῖες καὶ σεβασμό στὸν φωτεινὸ χαρακτήρα τῆς Ἑλληνικῆς μουσικῆς, τὸν τόσο ἀταίριαστο μὲ τὰ γυφτοειδὴ ἐρεβώδη ζιζάνια ποὺ τὴν μπολιάσαν βιαίως ἐδῶ καὶ δεκαετίες.

Ἐπίσης τέτοιες ἐκτελέσεις εἶναι σημαντικὲς διότι παίρνουμε μία ἰδέα γιὰ τὸ πῶς ἦταν ἡ δημοτικὴ μουσικὴ πρὸ αἰώνων, μιὰς καὶ τὸ κλαρίνο ἦλθε μετὰ τὴν ἐθνεγερσία, θέμα ποὺ θὰ ἀναλυθεῖ μελλοντικά.
Καλὴ ἀπόλαυση, καὶ μὴν ξεχνοῦμε, καλὸ εἶναι νὰ τὰ ἀποθηκεύουμε!

Ὁ σκάρος

Δύσκολα θὰ βρεθεῖ καταλληλότερο ξεκίνημα γιὰ τὸ ἱστολόγιο ἀπὸ ἕναν μυσταγωγικὸ σκάρο. Ὁ σκοπὸς ποὺ ἀποθεώνει τὸν πλαγίαυλο, καὶ τὸν ἐναρμονίζει μὲ τοῦς ἦχους τοῦ κοπαδιοῦ, τοῦ ἀνέμου καὶ τοῦ βοσκότοπου. Μέρος κομμένο βίαια ἀπὸ τὸ σῶμα ἕνὸς δέντρου, ἡ φλογέρα, ἀποκτὰ ξανὰ ζωή καὶ παλμό, καὶ ἐνώνεται μὲ τὸν τόπο ὅπου βλάστησε προσφέροντας ξανὰ στὸ σύνολό του, διαφορετικὰ αὐτὴν τὴν φορά. 

Ὁ σκάρος εἶναι ὁ σκοπὸς τῆς νυκτερινῆς βοσκῆς, κομμάτι μίας ξεχασμένης πλέον ποιμενικῆς ζωῆς. Ἀποτελεῖ ἔκφραση ἐλευθερίας καὶ κάθε βοσκὸς εἴχε φυσικὰ τὶς δικές του ἰδιαιτερότητες στὸ παίξιμό του, ἡ αἰσθητικὴ ὅμως παραμένει ἡ ἴδια μιὰς καὶ μιλάμε γιὰ μέλη τοῦ ἰδίου ἔθνους, τῆς ἰδίας κοινότητος, συνεχιστὲς κοινῆς παραδόσεως. Στὴν σημερινὴ δισκογραφία ἔχει κυριαρχήσει τὸ μοτίβο τοῦ παρακάτω βίντεο, ποὺ τὸ συναντοῦμε καὶ σὰν εἰσαγωγικὸ κομμάτι στὰ πανηγύρια. Πλείστες τῶν ἐκτελέσεων δυστυχῶς τεῖνουν νὰ γίνονται βιαστικές, ἐπιδεικτικές καὶ μὲ ἄσχημο ἤ καὶ καθόλου παλμὸ στὸν ἦχο, τὸ γνωστὸ χαμηλῆς ποιότητος φύσημα τοῦ κλαρίνου ποὺ άπλὰ ἀπασχολεῖ τὰ αὐτιά.

Ὁ σκάρος εἶναι κάτι παραπάνω ἀπὸ ἕναν ἐθιμοτυπικὸ σκοπὸ, εἶναι ὁ ὕμνος τοῦ βοσκοῦ στὴν μοναξιὰ του μὲ τὴν φύση καὶ τὸ ζωντανὸ ξόρκι ποὺ θεραπεύει ὅλους τοὺς καημοὺς του. Ἐλεύθερος ἀπὸ τὴν συμμόρφωση καὶ τὸν μιμητισμὸ ποὺ προκαλεῖ ἀναπόφευκτα ἡ παρουσία ἄλλων ἀνθρώπων, μπορεῖ νὰ χρωματίσει μὲ τὶς δικὲς του πινελιὲς καὶ ἐπιθυμίες τὴν ἰερὴ μοναξιά του. Συνοδεία του εἶναι τὰ κουδούνια τοῦ κοπαδιοῦ, τὰ προστατευτικὰ γαβγίσματα τοῦ σκύλου, ἡ βοὴ τοῦ ἀέρα... Ὄργανο γιὰ νὰ μιλήσει ἡ ψυχὴ του ἕνα δωρικὰ λιτὸ καλάμι ἤ κομμάτι ξύλο, μὲ τρύπες ποὺ ἀνοίχθησαν ἐνστικτωδῶς, χωρὶς μετρήσεις άκουστικῆς, ἀφήνοντας τὸν μουσικὸ νὰ βρεῖ μὲ τὸ αὐτὶ καὶ τὴν αἴσθηση τὴν ξεχωριστὴ τεχνικὴ ποὺ ἀπαιτεῖ κάθε ξεχωριστὸ μέλος μίας μὴ τυποποιημένης οἰκογένειας ὀργάνων. 

Ὁ σκάρος σήμερα ἔχει ἀπομείνει μόνος, οἱ ποιμένες τὸν ἐγκατέλειψαν, βιάζονται νὰ κατέβουν στὸ πλησιέστερο ἀστικὸ κέντρο γιὰ νὰ ἀκούσουν μπουζούκια καὶ νὰ ἐπισκεφθοῦν πορνεῖα. Περιμένει ἀκόμα ὅμως τοὺς λίγους ποὺ θὰ τὸν ψάξουν καὶ θὰ τὸν ἀνασυνθέσουν στὴν πράξη, μακριὰ ἀπὸ ἐγκυκλοπαιδικὰ λογίδρια σὲ πολιτιστικοὺς συλλόγους. Καὶ ὅταν αὐτοὶ τὸν βροῦν, θὰ μοιραστεῖ τὴν σοφία αἰώνων μαζὶ τους ξανά. Πλέον δὲν ἀνήκει ἀποκλειστικὰ στοὺς ποιμένες, ἀλλὰ σὲ κάθε ἄνθρωπο ποὺ ἀναζητεῖ τὸ δισκοπότηρο τῆς παραδόσεως.